Rijangst aanpakken: Welke methode past bij jouw gedrag?

 

Vechten, vluchten of bevriezen: het zijn de drie klassieke overlevingsmechanismen die ons eeuwenoude brein gratis en voor niets heeft meegegeven. Handig als er op de snelweg plotseling een sabeltandtijger oversteekt, maar wat minder praktisch als je gewoon rustig naar je werk wilt rijden. Zodra je brein een mogelijke dreiging ziet in het verkeer, schiet het alarmsysteem automatisch in een van deze drie standen.

Maar hoe herken je dit bij jezelf? En belangrijker nog: hoe kun je jouw rijangst aanpakken op een manier die echt werkt voor jouw specifieke reactie?

 

1. De Vechter: Doorbeuken tot je erbij neervalt

 

Ben jij een ‘vechter’ als het om auto rijden gaat? Dan ben je waarschijnlijk ongelooflijk fanatiek bezig met het overwinnen van de spanning. Je dwingt jezelf de weg op en blijft stug doorgaan tot het écht niet meer gaat.

Met pure wilskracht probeer je de angst neer te sabelen. De tol die je hiervoor betaalt? Een flinke opbouw van frustratie, een korter lontje richting je huisgenoten, spanningshoofdpijn en een leeggelopen accu. Je bent een doorzetter, maar vechten tegen je eigen zenuwstelsel is een uitputtingsslag die je zelden wint.

 

De wetenschappelijke oplossing voor de vechter

 

Stop met de bokshandschoenen aantrekken. Vanuit de psychologie weten we dat vechten tegen angst de stressreactie juist versterkt. Wat wél werkt, is het toelaten van het gevoel.

Ja, dat klinkt even spannend, maar fysiologisch gezien werkt je lichaam heel logisch. Zodra de fysieke spanning piekt, maakt je lichaam adrenaline aan. Dit stresshormoon heeft echter een houdbaarheidsdatum; het “potje” raakt simpelweg een keer leeg. Dit proces noemen we habituatie. Blijf je in de situatie zonder ertegen te vechten? Dan merkt je zenuwstelsel na circa 15 tot 30 minuten dat er geen acute ramp plaatsvindt. De rust keert vanzelf terug achter het stuur.

 

2. De Vluchter: De koning(in) van de smoesjes

 

Als vluchten jouw voorkeursreactie is, ben je waarschijnlijk buitengewoon creatief geworden in het vermijden van de autorit. Je hebt in de loop der jaren een indrukwekkend portfolio aan uiterst plausibele uitvluchten opgebouwd.

“Schat, ik voel me vandaag niet zo fit, wil jij rijden?” of de klassieker: “Jij vindt rijden op de snelweg toch veel leuker?”

Vermijding voelt op het moment zelf heerlijk comfortabel. Je ademt opgelucht adem als je naar de passagiersstoel telt, maar stiekem levert het een bittere bijsmaak op: je wereldje wordt steeds een stukje kleiner.

 

De wetenschappelijke oplossing voor de vluchter

 

De sleutel ligt bij cognitieve defusie en bewustwording. Vluchtgedrag begint namelijk altijd met een gedachte die je voor 100% waarheid aanneemt (“Als ik nu ga rijden, gaat het mis”).

Betrap jezelf op het moment dat je een uitvlucht wilt formuleren. Zie de gedachte voor wat hij is: een automatische elektrische prikkel in je brein om je in de ‘veilige’ zone te houden. Neem een pauze van 5 seconden vóórdat je de sleutels overdraagt. Stel jezelf de vraag: “Reageer ik nu vanuit logica, of laat ik mijn innerlijke smoesjesmaker de dienst uitmaken?”

 

3. De Bevriezer: Op de automatische piloot

 

Bevriezen betekent in de praktijk vaak dat je mentaal ‘op slot’ slaat. Je doet niks meer extra’s en blijft angstvallig binnen je extreem kleine comfortzone.

Achter het stuur uit dit zich bijvoorbeeld in strak met 80 kilometer per uur achter een vrachtwagen op de rechterrijstrook blijven plakken, terwijl de knokkels wit van de spanning op het stuur staan. Je verkrampt, de ademhaling wordt oppervlakkig en je hoopt vooral dat de rit snel voorbij is.

 

De wetenschappelijke oplossing voor de bevriezer

 

Als je bevroren bent, helpt het niet om jezelf in één keer de drukte van de Spitsstrook op te jagen. Dat leidt alleen maar tot meer paniek. De oplossing is stapsgewijze desensitisatie: piepkleine stapjes zetten net buiten je comfortzone.

Denk aan microstappen. Rij niet meteen twee uur naar de andere kant van het land, maar spreek met jezelf af dat je vandaag 60 seconden langer doorrijdt op de snelweg dan je gewend bent. Door je brein in hele kleine doseringen bloot te stellen aan de spanning, leert je zenuwstelsel heel geleidelijk dat het veilig is. Zo rerek je je comfortzone steeds een stukje verder op.

 

Welke stap zet jij vandaag?

 Of je nu een vechter, vluchter of bevriezer bent: herkenning en erkenning is altijd de allereerste stap naar verandering. Zodra je doorneemt welk mechanisme jouw brein gebruikt, kun je bewust de controle over het stuur herpakken.

 

Door welk patroon laat jij je op dit moment nog het meest tegenhouden achter het stuur? Laat het ons weten in de reacties hieronder!