Het is een vraag die vaak pas gesteld wordt als de auto al een week stilstaat: “Ben ik nou gewoon een beetje onzeker, of heb ik echt rijangst?” Het verschil is subtiel, maar voor je rijplezier (en je humeur) is het nogal belangrijk om te weten in welke hoek je zit.
Laten we eerlijk zijn: ouder worden komt met gebreken, maar je gevoel voor humor en je vrijheid op de weg hoeven daar niet onder te lijden.
Onzekerheid: Je brein is gewoon een realist
Onzekerheid is eigenlijk een heel gezonde, rationele reactie. Je brein merkt dat de hardware (je lijf) een beetje hapert en trekt aan de bel. Het is een milde twijfel zonder dat je meteen met klotsende oksels achter het stuur zit.
-
De oorzaak: Meestal simpelweg de jaren. Je nek draait niet meer mee zoals die van een uil, die krant lezen gaat ook niet meer zonder bril en je reactievermogen is misschien net iets minder flitsend dan dat van een Formule 1-coureur.
-
Het gedrag: Je past je aan. Je rijdt liever niet meer in de spits, laat die linkerbaan op de snelweg voor wat het is en in het donker rijden? “Nee bedankt, ik kijk liever een serie op de bank.”
-
Het gevoel: Je vraagt je af: “Kan ik dit eigenlijk nog wel?” Het is een gebrek aan zelfvertrouwen in je eigen ‘kunnen’.
Rijangst: Je brein is een creatieve regisseur (van rampenfilms)
Rijangst is een heel ander verhaal. Dit is een emotionele reactie die vaak totaal losstaat van hoe goed je eigenlijk nog kunt rijden. Je brein maakt er een spannende film van waarin alles misgaat, ook al is de weg leeg.
-
De oorzaak: Een nare ervaring, het verlies van je partner (die altijd reed), of gewoon onzekerheid die door vermijding is uitgegroeid tot een monster.
-
Het gedrag: Hier wordt het interessant. Mensen denken vaak dat je met rijangst helemaal niet meer rijdt, maar dat komt zelden voor. Je wordt namelijk een meester in ‘slimme’ vermijding. > Je rijdt nog wel, maar je plant je route alsof je een mijnenveld ontwijkt. Die ene rotonde is verboden terrein, links afslaan op een drukke weg is uit den boze en je rijdt liever 20 kilometer om via een zandpad dan dat je één minuut de snelweg op moet. Je bent constant bezig met strategieën om die angst maar niet te hoeven voelen.
-
Het gevoel: Paniek, een bonkend hart en die constante gedachte: “Als er maar niets gebeurt.” Je voelt je totaal niet meer de baas over de situatie.
De verschillen op een rij
| Kenmerk | Onzekerheid | Rijangst |
| Wat is het? | Rationele twijfel | Emotionele blokkade |
| Focus | “Kan ik dit nog wel?” | “Het is hier gevaarlijk!” |
| Lichamelijk | Beetje spanning | Klotsende oksels, hartkloppingen |
| In de praktijk | Je doet rustiger aan | Je plant ingewikkelde vluchtroutes |
| Oplossing | Opfriscursus (meters maken) | Coaching/Therapie (zoals IEMT of ACT) |
De sluiproute naar angst
Pas op: onzekerheid is de perfecte voedingsbodem voor rijangst. Zodra je situaties gaat vermijden omdat je nek een beetje stijf is, wordt de drempel om die situatie later wél aan te gaan steeds hoger. Voor je het weet, ben je die ‘slimme’ routes aan het plannen om de confrontatie uit de weg te gaan.
Ik weet niet 100% zeker of dit voor iedereen geldt, maar in de praktijk zien we dat dit proces van vermijding de angst alleen maar groter maakt. Het is een vicieuze cirkel die gelukkig prima te doorbreken is.
Pak de regie terug
Of je nou een beetje roestig bent of dat je brein een loopje met je neemt: je hoeft het niet alleen te doen. Met de juiste technieken (zoals ACT of IEMT) leer je weer te rijden zonder die mentale schaakpartij om angst te ontwijken.
Voor de professionals: Relaxed Academy
Ben je zelf rijinstructeur en wil je weten hoe je deze senioren (en hun creatieve vermijdingsgedrag) het beste kunt begeleiden? Bij Relaxed Academy bieden we de bijscholing Vergrijzing en Verkeersveiligheid (WRM 77) en de bijscholing Rijangst WRM 37 aan. Zo word jij de coach die de oudere en jongere weggebruiker écht weer met een lach op de weg helpt.
Herken jij die ‘slimme’ omwegen bij jezelf of bij iemand in je omgeving? Laat het weten in de reacties, ik ben benieuwd naar je verhaal!